Μία ημέρα σαν σήμερα, στις 16 Μαΐου 1968, έφυγε από τη ζωή ο Ευάγγελος Λεμπέσης, ο κοινωνιολόγος και οικονομολόγος που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη νεοελληνική σκέψη με το εμβληματικό του δοκίμιο «Η τεραστία κοινωνική σημασία των βλακών εν τω συγχρόνω βίω».
Ένα κείμενο που, παρά τη χρονολογία του, παραμένει επίκαιρο, προκλητικό και βαθιά διεισδυτικό.
Γεννημένος το 1904 στον Μύτικα Ευβοίας, ο Λεμπέσης σπούδασε στη Φραγκφούρτη, το Παρίσι και την Ιταλία, ενώ το 1931 διορίστηκε καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πάντειο.
Παράλληλα εργάστηκε στη ραδιοφωνία, στην Αγροτική Τράπεζα και στον Τύπο, αναπτύσσοντας μια σπάνια συνδυαστική ματιά ανάμεσα στην κοινωνιολογία, την πολιτική θεωρία και τη φιλοσοφία.
Το 1941, μέσα στη σκοτεινή περίοδο της Κατοχής, δημοσίευσε το δοκίμιο που θα τον καθιέρωνε. Με καυστικό ύφος και επιστημονική αυστηρότητα, ο Λεμπέσης δεν αντιμετωπίζει τη «βλακεία» ως απλή έλλειψη ευφυΐας, αλλά ως κοινωνικό μηχανισμό που επηρεάζει την εξουσία, τη διοίκηση και την καθημερινότητα.
Διακρίνει τους «παθητικούς» και τους «ενεργητικούς» βλάκες, τονίζοντας πως οι δεύτεροι –οι φιλόδοξοι, οι αδίστακτοι, οι ατάλαντοι που καταλαμβάνουν θέσεις ισχύος– αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για την κοινωνική ισορροπία.
Το έργο του, γραμμένο στην καθαρεύουσα αλλά διαχρονικά ζωντανό, δεν είναι σάτιρα· είναι μια οξυδερκής προειδοποίηση για το πώς η κοινωνία αναπαράγει την εξουσία μέσω της μετριότητας και της αγελοποίησης.
Ο ίδιος το αφιέρωσε «εις τους δυναστευόμενους από τους βλάκες, δηλαδή εις τους ευφυείς».
Σήμερα, 56 χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Λεμπέσης παραμένει ένας στοχαστής που μας καλεί να κοιτάξουμε την κοινωνία –και τον εαυτό μας– με ειλικρίνεια, χιούμορ και κριτική σκέψη.
